DAHLIAS Yıldız çiçeği

DAHLIAS Yıldız Bahçe ve ev içinde dekorasyonda kullanılmaya müsait olup çok sevilir. Çeşitli ' renk ve şekildeki türleri; toprak cinsine, hava şartlarına ve melezlemelere göre oluşurlar. Anavatanı Mexico ve Ispanya’dır, ismini isveçli botanikçi doktor Andres Dahl ve öğrencisi Linneustan almış olup, son yıllarda Ingiltere, Hollanda, Almanya, Amerika, Avustralya’da yeni çeşitleri yetiştirilmektedir. Tipleri Önce, Ingiliz adalarında yetişen yabani türü olan dahlia coccinea, D. Imperidis, D. Merckii ve D. Juarezii tanınmış, daha sonra da D. Variabilis tipinden bugünkü melez sınıflar meydana gelmiş ve tanınmıştır. Melezleme ve sınıflandırmalar sonucunda, bu günkü şekliyle büyük çiçekli ve exotic guruplu yıldızlar elde edilmiştir. Sınıflandırma; şekil, çiçek teşekkülü, taç yaprağı ve çiçek büyüklüğüne göre on bir çeşide sınıflandırılır. Sınıflara Ayırma 1. Sınıf Tek çiçekli yıldız: 8-12 cm. çapında bir sırada düzgün olarak dış yaprakların herbiri papatya çiçeği gibi daire şeklinde olup, merkezden çıkarlar. 2. Sınıf  Star çiçekli yıldız. 3. Sınıf  Anemone çiçeklik yıldız. 4. Sınıf  Collarette. 5. Sınıf  Paeony (Büyük, orta, küçük çiçekli). 6. Sınıf  Dekorative (Orta, küçük ve minyatür).  7. Sınıf  Katmerli ve fantazi yıldız. 8. Sınıf  Ponpon yıldız (Büyük, orta, küçük). 9. Sınıf  Cactus yıldız (Büyük, orta, küçük, minyatür). 10. Sınıf  Mircelaneous. 11. Sınıf  Bodur yastık yıldızı. Çoğaltılması Tohumdan, çelikle ve ana yumrudan olmak üzere üç çeşit çoğaltma vardı].'. Saksısı veya toprak altı yumrusu ile satın alınanÇiçek, kışın don olmayan yerlerde korunarak gelecek yıl ilkbaha-rında dışarıya dikilir. Yeraltı yumrusu kolay elde edilmemekle birlikte, özel yıldız yetiştiricilerinden saksısı ile yıldız alarak soğanını, ayrıca kök çeliklerini 7,5-12,5 cm. olarak elde etmek mümkündür. Mevsim içinde ve hasat zamanı satın alınıp, gelecek mevsimi uykuda geçiren dolgun yumrularla Mayıs veya Haziran ayında alınan köklü çelikler, ayrı ayrı 7,5 cm. çapındaki saksılara dikilerek büyürler. Tohumla Çoğaltma Tek coltness gem tipi, karışık ve tek renkli, diğer karışık yıldız tipleri, bodur tiplerin katmerli çeşitleri tohumdan yetiştirilir. Bütün bu tiplerin tohum atma işlemi Mart sonunda veya Nisan ayında yapılır ve John Innes tohum kompostosu bulunan saksı, madeni kab veya kutularda yetiştirilirler. Tohumlar, iyi nemlendirilmiş toprak seviyesine saçılırlar ve ince komposto veya kumla 1 cm. derinliğinde örtülürler. Tohum saçma işleminden sonra su verilmeyip, kablarm nemini muhafaza etmek için üzerlerine kâğıt örtülerek fazla ısı ve kuvvetli güneşten korunurlar. Eğer saksılar veya madeni kutular camekânlarda bulunuyorsa, kâğıtla örtülmeden önce polythene çuvala yerleştirilirler. Bu camekânlarda ısı normal derecede değilse kablarm üzerlerine odundan yapılmış çerçeve ve polythene örtülerek, çerçevenin içindeki kumlu kısmın dibinden 5-7 cm. yükseklikten düşük voltajlı ısıtıcı ge-çirerek filizlenmeyi sağlayan ideal ısı temin edilebilir. Bunun gayesi nemi temin ve filizlenmeyi teşvik etmektir. 16-18 derecede meydana gelebilen filizlerin üzerlerindeki kâğıtlar hemen alınır. Tohumlar elle tutulur duruma gelince, iyi komposto harcı bulunan sandıklara 6’şar sıra halinde 5’şer Çiçek konula-rak şaşırtma yapılır. Filizler kuvvetlenince don tehlikesi olmayan soğuk camekânlara nakledilirler. Isı olmayan serlerde tohum atımı Nisan ayında yapıldığından bitki geç çiçek-lenir. Çelikle Çoğaltma Bir yıl önceki toprak altı veya saksı yumrularından elde edilerek, kışın don olmayan yerlerde korunan çelkiler Mart ayı başında bu yerlerinden alınırlar. Topraklı kısımları ve hastalıklı yerleri kesilip temizlenerek içinde hafif toprak, yaprak çürüğü veya komposto bulunan kasalara konan çelik-lerin saplarının kökle birleştiği kısım toprağın hemen altında kalacak şekilde örtülür. Nem temini için de fazla olmamak şartıyla sulanır. 16-18 derece ısılı camekânlara konan kasalardaki veya camekânlardaki raflara konulup üzerleri kumla örtülen yumruların üzerinde bir müddet sonra tomurcuklar belirerek büyümeye başlar. Filizler 7,5-10 cm. olunca dip taraftaki çift yapraklı çelikler alınarak herbiri temizlenir ve sadece üst tarafta iki yaprak bırakılır. Merkezden büyüyen kısım tekrar keskin bir bıçak veya jiletle kesilir. Uyku durumundaki tomurcuklar gelişince bol miktarda çelik elde edilebilir. Bu çelikler köklenmesi için kök Hormonu ihtiva eden su dolu kablara daldırılır. Eşit miktarda karışımlı bitki çürüğü ve kum içine, açılan çukurlara yerleştirilerek, toprak iyice sıkıştırılır. Çoğaltma döneminde isimleri doğru olarak tesbit edilen çeşitlerin çelik yapıldığı tarihler kaydedilmeli, bu arada fazla nem ol-mamasına da dikkat edilmelidir. Genç yaprakların meydana gelerek büyümesi köklenmenin en güvenilir ve belirli bir delilidir. Bu filizler 7,5 cm. büyüklükte ve içinde John Innes kompostosu, mahrukat çürüğü ve kum bulunan saksılara konurlar. Mahrukat çürüğü, dışarıya bahçeye konan saksıdaki bitki için gereksizdir. Eğer saksı harcına katılarak bitki bahçeye toprak içine konacak olursa kökler rahatsız olurlar. Saksılama işleminden sonra bitki iyi havalandırılmış serlerde iki gün gölgede bırakılır, veya Mart, Nisan ayı sonuna kadar don ve kırağı tehlikesi bulunmayan çerçeveli yastıklara konur. Işık fazla faydalı olmadığından çerçevelerin üzerleri Kireç Suyu vs. ile donuklaştırılmalı veya çuvalla örtül- melidir. Dışarıya ekilme zamanlarına kadar iyi sulanmak, fakat fazla su verüerek gölcüklerin meydana gelmemesine de dikkat edilmelidir. Yumru ile çoğaltma Bu metodla çoğaltma yumrunun, üzerlerinde tomurcuklar bulunan parçalara ayrılması ile olur. Tomurcuk bulunmayan yumruların yetiştirilmesi faydalı olmaz ve iyi sonuç alınmaz. Bu bakımdan tomurcuklara dikkat edilmeli; eğer görme mümkün değilse yumruları sıcak bitki artığı veya kum bulunan yerlere koyarak tomurcukların gelişmesi sağlanmalıdır. iyi bir kesim yapmak için de keskin kenarh bıçaklar kullanılmalıdır. Bıçaklarla ayrılan ve üzerlerinde tomurcuk bulunan yumrular, saksı veya sandık içine konularak Mayıs ayı sonunda dışarıya bahçeye ekilirler. Dışarıya Dikim  Mevki  Sıcak, güneşli, bol havalı yerlerde olduğu gibi; yarı gölge yerlerde daha sıhhatli gelişen yıldız bitkisini soğuk veya don tehlikesi olmayan yerlere ve bahçelerin alçak, basık yerlerine dikmekdir. Ağaçlık yerlere dikilmeleri iyi bir yetişmeye yardımcı olmakla birlikte hastalık ve zararklarm ço-ğalmasına da sebep olabilir.  Toprak  Çabuk kurumayan ve su birikintisi yapmayan her toprakta başarı ile yetişebilirse de orta derecede kumlu ve kuvvetli iyi toprağı tercih eder. Bol besine ihtiyacı olduğundan sonbaharda toprak, bel ile krizma yapılıp çürümüş çiftlik gübresi, komposto veya diğer organik gübreler verilerek toprağın ıslahı yapılır. Ke-mik unu toprağın işlenmemiş yüzüne atılır. Kış mevsimi ve don sebebiyle toprakta bu maddeler ekim zamanına kadar kolayca dağılırlar. İlkbaharda ise, kurumuş olan toprak hafif olmak üzere bellenir ve kimyevi gübre atılır. Bu sırada gübre miktarının fazla olmamasına dikkat edilmelidir, aksi halde bitki zarar görür veya ölebilir.  Yumrular  Toprak işlenir duruma gelince, yani Nisan ayının ortasında, yumrular 15 cm. derinlikte açılan çukurlara konur ve üzerleri toprakla örtülür. Eğer karışık tipler dikiliyorsa yastıklara sırıkla işaret konur, yalnız sırıkların boyunun bitkiden daha kısa olması gerekir, çünkü büyüyen bitkinin görünüşü bozulmamalıdır. Hava yağışlı ise toprağın işlenmesi güç olacağından bir miktar kök çürüğü kompostosu ilâve edi-lir. Saksı içinde bitkilerin köklenmesi Köklü çelikler Mayıs sonunda veya Haziran başlangıcında dikilir. Yalnız, don ve kırağı olmayan zamanlar seçilmeli ve sulama yeter derecede yapılmalıdır. Bakım İşleri Kuvvetli ve bol yağmurlardan hemen sonra, sulandırılmış temiz samanla veya 30 cm. derinliğinde yeşil çimen veya mahrukat çürüğü, bitkinin etrafına konarak nem ve rutubetin kaybolmamasına dikkat edilir. Sulama İşlemi Bütün çiçekli bitkiler içinde sıcaklığa en çok tahammül eden yıldızdır. Fakat toprağı çok kuru olduğu zaman büyük boyda çiçekli olanları kuruyabilir. Teşhir veya bahçeleri güzelleştirme gayesi ile yıldız ye- tişriliyorsa toprak 12,5 veya 15 cm. derinliğinde ve göl olmamak şartıyla nem temini için toprak yüzüne, bitki köklerine zarar gelmiyecek şekilde su püskürtülmelidir. Toprak yüzünün ıslâhı Toprak iyi hazırlanmışsa fazla besinle ayrıca kuvvetlendirilmesine gerek yoktur. Fakat hafif toprakların besine ihtiyaçları vardır. Bunun için de bitkiye yardımcı olmak bakımından çürümüş çiftlik gübresi verilir. Ayrıca özel olarak suda eritilmiş besinler de hortumlarla verilerek köklere ulaşması sağlanır. Toprak işlendikten sonra gübre verilmesi daha faydalı olur. Yan Filizler Teşhir gayesiyle büyütülen yıldızlara fazlaca tomurcuk bırakılmamalı böylelikle yan filizlerin iyi çiçek vermesi sağlanmalıdır. Dekoratif ve diğer büyük çiçekli tiplerin her birinde, çiçek taşıyan dört veya beş ana dal bırakılır, diğer bütün yan filizler kaldırıhr. Kesme çiçekçilik için yetiştirilen yıldızlarda filizler uzatılarak istenilen şekilde çiçek elde edilebilir. Dal veya sapın ucunda bulunan çelik için kullanılacak olan ve yan filizlerle yaprak sapı ve dal arasındaki koltuk kısmına erişince, yan tomurcuklar kaldırılarak alt kısımdakiler bırakılır. Zararlılar Yeşil ve siyah renkteki uçucu Aphids, bitkilerden caprid bugs, caterpillars earwigs, red spiders slysthrips ve erkek arılar başlıca yıldız çiçeği zararlılarıdır. Köklere ise toprak altındaki solucanlar zarar verirler, ambarda korunan yıldız bitkisine ise odun kurtları ve bitleri musallat olurlar. Aphids; genellikle genç yapraklara zarar verir ve onların kıvrılıp, bükülme ve çarpılmasına yol açar. Bu arada virüslü hastalıkları da bir bitkiden diğerine bulaştırır. Caprid bugs; emici böceklerden olup, çiçek tomurcuklan ve yapraklardan beslenerek kıvrılmalara sebep olur. Aphids’ler için iki haftada bir B.H.C. Malation veya der- ris ile; caprid bugs ve caterpillars için de D.D.T. ile sprey şeklinde ilâçlama yapmak gereklidir. Earwigs; yaprak ve çiçeklere zararlı olup, B.H.C. toz ha¬linde bitkinin etrafına serpilerek mücadele yapılır. Kırmızı örümcekler de bitki için zararlı olup sıcak ve kuru havalarda yaprakların sarararak düşmesine sebep olurlar. Bunlarla da mücadele için malathion ve derris kullanılır. Slugs; genç bitkilere zarar verir, kontrolü ise pre-peepe- red metaldhyde ve kepekli yemlerle tuzak hazırlayarak yapılabilir, ayrıca ekmekten yapılmış haplar da toprak üzerine dikim zamanı veya daha sonra tatbik edilebilir. Zararhlar genellikle mevsim sonunda tahribatlarını yaparlar. Yapraklarda ve çiçeklerde beneklerle çeşitli lekelerin meydana gelmesine sebep olurlar. Bu zararlılardan eşek arılarına karşı ise toz B.H.C. veya derris kullanılır. Bu ilâçlar toprak solucanları ve odun bitlerine karşı da faydalıdır. Hastalıklar Bulaşıcı virüslii hastalıklar, diğer zararlılar kadar yıldızı rahatsız etmezler. Bunlar çeşitli renkteki lekelerle soluk beneklerin yapraklarda meydana gelmesine sebep olurlar. Ayrıca saplarm üzerinde siyah lekeler olur, zayıflar. Bu gibi hallerde bitki yakılarak yok edilmelidir. Mantar nevinden bir hastalık olan ve yapraklarda leke yapanı ise, serin ve yağışlı havalarda bu lekeleri yapar; bir müddet sonra bu lekeler yaprağın kahverengi olmasına sebep olur. Bununla mücadele için colloidal bakır veya bordeaux mixture kullanılır. Ağaç urları ve yaraları da ciddi hasara sebep olarak, sapın esas kısmının karnıbahar gibi büyümesine ve hastalığın yumrulara da yayılmasına sebep olurlar. Çok bulaşıcı olmamakla birlikte, hasta bitki yakılarak yok edilmelidir. Toprak yumruların kaldırılması ve Ambarlanması Genellikle bitkinin toprak üstündeki kısmma zarar vererek siyah lekelere sebep olan ilk donlardan sonra ve sonbaharda yumrular topraktan kaldırılır. Ana sap dalı da toprak seviyesinden 15 cm. yükseklikte kesilerek diğr enler le çok dikkatlice alınıp atılmalıdır. Köklerde bulunan fazla toprak atılarak siperli sundurmalarda muhafaza edilmelidir. Kuruyan köklerin her birinin cinsleri tesbit edilerek etiketlenir. Kuru kum ve bitki artığı karışımında, dondan korunan serin camekânlar veya kilerde sandıklarda, hafif ısılı gölgeli yerlerde muhafaza edilir. Diğer bir muhafaza şekli ise; saman bulunan geniş çuvallarla v.s. içinde yapılır.