ÇOBAN ÇİÇEĞİ Amaryllis

en zarifi olan Amaryllise lâtin Ciğerci Sırığı (Dieiytra) şâirlerinden Virjil tarafından güzel bir çoban kızına benzetilerek verilmiş olan bir addır. Çoban çiçeği soğanlı çiçekler arasında önemli bir yer kazanmıştır, özellikle saksıda yetiştirilen çiçekli fidanlar limonlukların ve salonların başlıca çiçekleridir. Kesilmiş çiçek olarak değişik demet yapımında kullanılır. Çiçekleri soğanından koparılmaz- sa on beş gün kadar tazeliklerini saklarlar. Kesilmiş çiçekler serin bir yerde bir hafta on gün kadar dayanır. Çoban çiçeğinin pek çok çeşidi vardır. Bunlar arasından en güzellerini seçerek kıymetli bir koleksiyon sıralıyoruz. 1 — Vitata cinsi: Soğanın şekli yuvarlakça ve orta büyüklükte olup, rengi esmerimtıraktır. Çiçekleri beyaz, açık pembe, kırmızı renklerde olur. Çiçek sapı 40-50 santimetre uzunluğunda olup, her sap üzerinde 2-6 adet açar. Çiçekli şek li Zambak çiçeğinin aynıdır. Tüveyclerin içi bazen yeşil damarlı olur. Bazı defa da üzerinde koyu renkte lekeler ortaya çıkar ki, bu sayede çiçeğin manzarası güzelleşir. Bu cinsin koyu kırmızı renkte bir çeşidi vardır. Bu soğanların çoğu Hazirandan başlayarak görünürler. 2 — Vitata Hibrit: Vitata cinsinin melezlerini taşıyan bu güzel cinsin soğanları orta büyüklükte olup kuvvetli ve çe kici çiçeklere sahiptir. Melez cinslerin pek değişik çeşitleri vardır ve çiçeklerinin renkleri daima aynidir. Melezler: Vitata cinsiyle Şohadsoni; vitata ile Breziliyen- sis veya vitata ile Pülverslanta cinslerinin aşılanması sayesinde elde edilen tohumlardan ortaya çıkmıştır. Melezlerin çi-çekleri daha büyük ve daha kuvvetlidir. Ziraat tarzına göre yılın değişik mevsiminde çiçek açarlar. 3 — Pürpürea cinsi: Soğanı büyük ve yuvarlak olup esj mer renktedir. Çiçek sapı uzun ve kalınca ve üzerinde 2-3 adet kadar bir küme çiçek açar. Çiçekler koyu kırmızı renktedir. Kışı ılımlı olan yerlerde bu cinsin soğanı açıkta bırakılabilir. Genellikle Temmuz sonunda görünür. Soğanın etrafında her yıl küçük soğancıklar ortaya çıkar ki, bunlar cinsin çoğalması için kullanılır. 4 — Formozisma cinsi: Bu cinse Fransız zambağı derler. Menşei Amerikadır. Soğanı siyah renkte sıkışık ve uzuncadır. Çiçek sapı 25 santimetre uzunluğunda olup üzerinde koyu kırmızı ve kadife gibi parlak iki çiçek açılır. Soğuğa karşı da- yanıklığı olmadığından camekâna muhtaçtır. Soğanın kar- daşlanması yani dibinden verdiği küçük soğanc ıları azdır. Topraktan çıkarıldığı zaman anq soğan kolayca ikiye ayrılır ve her iki soğan dikildiğinde çiçek acarlar. Bahçevanlar bu soğanları kolayca ayrılmadığı takdirde bıçak ile ortasından keserek ayrı ayrı saksılara dikerler. Bu cinsin hoşlandığı top rak beş numaralı harçtır. Haziranda çiçek açar. Şişe içinde jSünbül gibi çiçek açtırılabilir. 5 — Lonjifolya cinsi: Soğanı yumurta şeklinde ve siyah renktedir. Yaprakları çok uzundur. Çiçek sapı kısadır. Her sapta beyaz renkte 4-8 çiçek açar, çiçekler açtıktan sonra pembeleşir. Bu cinsin bir de pembe çeşidi vardır ki, ikisi de Ağustosta görünürler. 6 — Kandida cinsi: Siyah renkli küçük bir soğanı vardır. Her sapta beyaz renkli bir çiçek açar. Meydana çıkma mevsimi Eylül ayıdır. Bölme kenarlarının süslenmesi için kullanılır. 7 — Lutea cinsi: «Sonbahar altını» da denilen bu cinsin soğanı küçük ve siyah renkte olup çiçeği de sarı renktedir. Eylülden başlayarak görülür. İstanbul'da Anadolu Demiryolu boyunca köşklerin bahçelerinde çoklukla yetiştirilirdi, bölme kenarlarının süslenmesine pek elverişlidir. Çoban çiçeğinin 1, 2, 3, 4 numaralı çeşitleri özellikle saksılarda yetiştirilen zarif çiçeklerdir. Bununla beraber saksı içinde olduğu halde az gölgeli bölmelere dikere* pek güzel şekiller yapılabilir. Camekânda turfanda açtırılan çiçekler piyasada pek çok rağbet bulmaktadır. Çiçek saplarının uzun ol-masından çiçek sepeti süslemesinde ve diğer yapımlarda çoklukla kullanılır. 5, 6, 7 numaralı cinsler ise çiçeklerinin küçük ve fidanlarının bodur olması dolayısiyle bölme kenarlarının süslenmesi veya çiğdem ve safran ile karışık olarak değişik bölmelerin süslenmesinde kullanılır. Yetiştirilmesi: Bütün cinslerin çoğaltılması soğan iledir. Ana soğanlarının etrafında ortaya çıkan soğancıklar en birinci çoğaltma vasıtasıdır. Bununla beraber çoban çiçeğini tohum ile çoğaltmak mümkündür, fakat bu şekilde yetiştirilecek fidanlar ancak 4-5 inci yılda çiçek açabilirler. Camekânı olanlar Eylülde bu çiçeğin soğanlarını saksıda yetiştirebilirler. Ca- mekânı olmayanlar ise güneye karşı bir yerde üzerine çürümüş yaprak ile yarı yarıya karışmış funda toprağı doldurulmuş bir yastığa Mart sonunda otuzar santim ara ile soğanları ,dikmelidir. Soğanların hepsini toprağa gömülmemelidir. Sıcak  günler de sulamayı ve kırağı yağarsa soğanları kurumuş yaprak veya yeşil otlarla örtmeyi hatırdan çıkarmamalıdır. Çiçek çıktıktan sonra soğanları olduğu gibi bırakmayarak ara sıra sulamalı ve kışın üzerlerini güzelce örterek culamaksızın Mart’a kadar olduğu gibi bırakmalıdır. Mart’ta hasır veya cam çerçeveler kaldırılarak soğanlar açıkta bırakılırsa takip eden günlerde yeşermeğe başlarlar. Çoban çiçeği soğanı 3 yıl olduğu yerde bırakılır ve bundan sonra çıkarılıp yeri değiştirildiğinde soğanların etrafında ortaya çıkan soğancıklar ayırt edilir. Bu soğancıklar ayrıca kuvvetli ve gübreli bir yere di-kilirse 2-3 yıl sonunda çiçek açabilecek kuvvet ve kudrette ana soğanı yetiştirilmiş olur. Çoban çiçeği soğanlarını topraktan çıkarıp kum içinde kuru ve nemsiz bir camekânda veya camlı kasalarda saklayarak kışı takip eden Mart'ta yerine dikmek bile müm-kündür.