Celtis türleri ÇİTLEMBİKLER

Karağaçgiller familyasındandır. Kökeni Kuzey Yarıküre?nin ılıman bölgeleri ile Tropikal bölgeler olan Celtis cinsi ağaç, ağaç¬çık ya da çalıların 70 dolayında türü bulun-maktadır. Türkçe?mizde kısaca Çitlembik di¬ye adlandırdığımız bu türlerden çoğu yaprak-larını döken, bir kısmı da kışın yaprak dök¬meyen (hepyeşil) bitkilerdir. Çitlembiklerin uzun saplı yapraklarının kenarları dişli ya da düz; ucu da sivri olur. Erdişi özellik taşıyan gösterişsiz çiçeklerinden sonbaharda olu¬şan drupa (zeytinsi yapıda içi tek çekirdek-li) nitelik taşıyan meyveleri çoğunlukla yeni¬lebilir. Uzun ömürlü olan çitlembik bitkile¬ri çok sayıdaki sık yaprağı nedeniyle yoğun gölge sağlar. Bundan ötürü bahçelerimizde yaya yolları boyunca ve kentlerde cadde ke-narlarında gölge bitkisi olarak yetiştirilebilir. Burada, ülkemizde yetiştirilen üç önemli çit¬lembik türünü ele alıyoruz. İSTEKLERİ VE ÜRETİMİ Çitlembikler ılıman ve sıcak iklimi olan böl- üretimi, yazın sıcak havalarda, hiç çiçek açma¬mış dallarından alınan 7,5-10 cm. uzunlukta¬ki çeliklerinin daldırılmasıyla gerçekleştirilir. ÖNEMLİ ÇEŞİTLERİ Çingülü bitkisinin çeşitlerinden H.r.sinensis ?Agnes Galt?pembe renkte; H.r.s. ?Crown of Bohemia?altın sarısı renkte ve katmer¬li; H.r.s. ?Fiesta?turuncu; H.r.s. ?Kinchens Yellow?sarı; H.r.s. ?Full Moon?limon sarı¬sı; H.r.s. ?President?koyu pembe ve H.r.s. ?Scarlet Giant?kızıl renkte çiçekler açmak¬tadır. Çitlembik gelerin dayanıklı bitkileridir. Bol güneşli ya da hafif gölge ortamları severler. Toprak ko-nusunda fazla seçici değillerdir. Suyu iyi akın¬tılı (süzek) olmak koşuluyla her tipteki bah¬çe toprağında iyi gelişirler. Pek kanatkâr bitki olduklarından organik madde yönünden za¬yıf (bitek olmayan) toprakta ve kurak yerler¬de bile yetiştirilebilirler. Budanmaya elverişli olan bu bitkilerin üretimi, sonbaharda soğuk yastıklara ekilen tohumlarıyla veya gene son¬baharda çeliklerinin soğuk yastıklara çelikle¬rinin daldırılmasıyla gerçekleştirilir. ÖNEMLİ TÜRLERİ C.australis (Adi Çitlembik): Kökeni Avust¬ralya anakarası olan bu tür, 20-25 m. ka¬dar boylanıp 500 yıl kadar yaşayabilir. Kış mevsiminde yapraklarını döken adi çitlem¬bik ağaçlarının sonbaharda olgunlaşan kü¬re biçimli, siyahımsı esmer renkli meyvele¬rinin eti ince, kokusuz ve tatsızdır. Gene de bazı kişiler çerez olarak bu meyveyi severek Polygonum baldschuanicum ÇOBANDEĞNEĞİ (Diğer adı: Kurtperıçesi) K arabuğdaygiller familyasındandır. Ana-yurdu kesin olarak bilinmeyen Polygo¬numcinsi bitkiler, genellikle otsu yapıda ama kimi zaman da sarılgan ve tırmanıcı formlar¬da gelişir. Kitabımıza, bu cinsin konumuzu ilgilendiren, sarılıcı ve tırmanıcı özellikler ta¬şıyan çok gösterişli bir örneğini alıyoruz: İSTEKLERİ VE ÜRETİMİ Ülkemizin tüm bölgelerinde yetiştirilmekte olan bu çobandeğneği türü, sıcak ortamlar¬da hafif gölgeli, soğuk yörelerde bol güneşli yerleri yeğler. Suyu iyi akıntılı (süzek) ve ki- reçsiz olması koşuluyla her toprak tipinde iyi gelişir. Susuzluğa dayanıklıdır. Pek az gübre ister. Bitkinin, bol çiçek açması, biçimini ko¬ruması ve iyice boylanması için ilkbahar ba¬şında üzüm asmaları gibi sertçe budanması gerekir. Üretimi sonbaharda alınan 10 cm.lik gövde çeliklerinin bahçede toprağa daldırıl¬masıyla yapılır. yerler. Ülkemizde sıcak ve kurak yerler için dikilmesi önerilen adi çitlembikler uzun za-manlardan beri cami, türbe, saray ve köşkle-rimizin bahçelerini süslemektedir. C. caucasica (Kafkas çitlembiği): Bu tür Kaf-kasya kökenli olup adi çimlembiklere çok ben-zer. Yalnızca yaprakları daha küçük ve olgun meyveleri parlak kırmızı-kahverengi olur. C. orientalis (Doğu çitlembiği): Kökeni Gü-ney Avrupa ve Asya anakarasıdır. 5-6 m. ka-dar boylanabilen ağaççık ya da çalı formun¬da gelişir. Olgun meyveleri kırmızı-sarı renk¬lidir.